گزارش جاوید شو؛
نوبل ۲۰۲۶ از کنترل مغز با نور تا رصد نوترینوها و مهندسی مولکول ها
به گزارش جاوید شو، اعلام برندگان جوایز نوبل ۲۰۲۶ در سه رشته پزشکی، فیزیک و شیمی، تصویری از تحولات بنیادینی عرضه می کند که مرزهای شناخت علمی را در مقیاس های متفاوت جابه جا کرده اند.
به گزارش جاوید شو به نقل از مهر؛ از امکان کنترل فعالیت سلول های عصبی با نور تا ردیابی ذرات گریزان کیهانی و مهندسی ساختار فضایی مولکول ها، وجه مشترک موفقیتهای سال جاری، توسعه ابزارهایی است که پدیده های پیشتر دشوار برای مشاهده و دست کاری را به موضوع پژوهش تجربی مبدل کرده اند. بنا بر اعلام کمیته های نوبل، این دستاوردها به ترتیب افق های جدیدی در علوم اعصاب، اخترشناسی نوترینویی و شیمی مولکولی گشوده اند.
نوبل پزشکی؛ کنترل فعالیت مغز با نور
جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به کارل دایسروت، پیتر هگمان و گئورگ ناگل برای پژوهش های پیشگامانه در گسترش فناوری «اپتوژنتیک» اعطا شد. این فناوری با سودجستن از پروتئین های حساس به نور، امکان تحریک یا مهار فعالیت سلول های مشخص را فراهم می آورد و شیوه مطالعه مدارهای عصبی را دگرگون ساخته است.
دایسروت استاد دانشگاه استنفورد، هگمان استاد بیوفیزیک دانشگاه هومبولت برلین و ناگل استاد فیزیولوژی گیاهی دانشگاه وورتسبورگ است. پژوهش های این افراد از شناسایی سازوکارهای حساس به نور در جلبک ها شروع شد و به توسعه ابزارهایی انجامید که محققان با بهره گیری از آنها می توانند نقش گروههای معینی از نورون ها را در رفتار و عملکرد مغز بررسی نمایند.
اهمیت این پیشرفت در امکان شناسایی رابطه علّی میان فعالیت مدارهای عصبی و کارکردهایی مانند احساس درد، تشنگی، گرسنگی، توجه و رفتار اجتماعی نهفته است. پر سونینگسون، رییس کمیته نوبل پزشکی، این فناوری را گشاینده فرصت هایی برای نقشه برداری از مغز دانسته که پیشتر تصور آنها دشوار بود. کاربردهای بالقوه اپتوژنتیک در شناخت اختلالات عصبی و توسعه روشهای درمانی نیز اهمیت بلند مدت این موفقیت را افزایش داده است.
نوبل فیزیک؛ تبدیل یخ های قطب جنوب به رصدخانه کیهانی
فرانسیس هالزن، استاد فیزیک دانشگاه ویسکانسین مدیسون، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ را برای نقش بنیادین خود در توسعه اخترشناسی نوترینویی دریافت کرد. موفقیت او بر استفاده از یخ های عمیق قطب جنوب برای آشکارسازی نوترینوهای پرانرژی استوار است. نوترینوها ذرات بنیادی بدون بار الکتریکی هستند که به ندرت با ماده برهم کنش می کنند. همین خاصیت امکان پیمودن فواصل عظیم کیهانی را برای آنها فراهم می سازد و با این حال آشکارسازی شان را به چالشی پیچیده مبدل می کند.
هالزن با هدایت یک همکاری علمی بین المللی، در توسعه رصدخانه «IceCube» نقش محوری ایفا کرد. این تأسیسات با هزاران سنسور نوری تعبیه شده در یخ های شفاف جنوبگان، تابش ضعیف حاصل از برهم کنش های نادر نوترینوها را ثبت می کند. شفافیت استثنایی یخ های باستانی، امکان انتقال نور در مسافت های چندصد متری را فراهم نموده است.
آشکارسازی نوترینوهای پرانرژی با منشاء فراکهکشانی، مسیر جدیدی برای مطالعه محیط های کیهانی پرانرژی، همچون نواحی پیرامون سیاه چاله های کلان جرم، گشوده است. مارک پیرس، رییس کمیته نوبل فیزیک، موفقیت هالزن را زمینه ساز ایجاد نوع جدیدی از اخترشناسی توصیف می کند.
نوبل شیمی؛ حل معمای دیرینه تقارن مولکولی
جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ به آنری بی. کاگان و کنسو سوآی برای دستاوردهایشان در شناخت و کنترل کایرالیته مولکولی تعلق گرفت. پژوهش های این دو دانشمند به حل یکی از مسایل دیرینه شیمی، یعنی چگونگی پیدایش و تقویت برتری یک آرایش فضایی مولکولی بر تصویر آینه ای آن، کمک کرده است.
کایرالیته به خاصیت مولکول هایی اطلاق می شود که دو آرایش فضایی آنها مانند دست راست و چپ، تصویر آینه ای یکدیگر هستند اما قابلیت انطباق کامل ندارند. اهمیت این خاصیت در داروسازی آشکار می شود، برای اینکه دو صورت آینه ای یک ترکیب امکان دارد آثار زیستی متفاوتی داشته باشند.
کاگان در سال ۱۹۸۶ روشی برای افزایش گزینش پذیری واکنش های شیمیایی به سود یکی از آرایش های مولکولی توسعه داد. سوآی نیز در سال ۲۰۰۳ با رسیدن به واکنشی با گزینش پذیری خیلی بالا، امکان تقویت نامتقارنی مولکولی را نشان داد.
این دستاوردها در توسعه سنتز نامتقارن و تولید ترکیبات دارویی اهمیت اساسی دارند. هاینر لینکه، رییس کمیته نوبل شیمی، پژوهش های این دو دانشمند را پاسخی به معمایی با عمر بیشتر از یک قرن در رابطه با چگونگی ظهور هم کایرالیته توصیف کرده است.
از کشف علمی تا گسترش مرزهای فناوری
وجه مشترک سه جایزه علمی نوبل ۲۰۲۶، افزایش توانایی بشر در مشاهده، اندازه گیری و کنترل پدیده های پیچیده طبیعی است. اپتوژنتیک امکان مداخله هدفمند در مدارهای عصبی را فراهم نموده، آشکارسازی نوترینوها پنجره جدیدی به پدیده های پرانرژی کیهانی گشوده و پیشرفت های شیمی کایرال، کنترل دقیق تر ساختار مولکول ها را امکانپذیر ساخته است.
برندگان امسال هر یک سهمی از جایزه ۱۲ میلیون کرون سوئدی رشته در ارتباط با خویش را دریافت خواهند کرد. مراسم اهدای جوایز در ماه دسامبر برگزار می گردد. اعلام برندگان رشته های ادبیات، صلح و علوم اقتصادی نیز در ایام آینده برنامه ریزی شده است.
اهمیت علمی این انتخاب ها را میتوان در پیوند میان پژوهش بنیادی و ظرفیتهای فناورانه آینده جست وجو کرد. هر سه موفقیت نشان می دهند که توسعه ابزارهای دقیق تر برای شناخت طبیعت، چه طور می تواند پرسش های جدیدی پیش روی علم قرار دهد و زمینه پیشرفت های بعدی در پزشکی، فیزیک و صنایع شیمیایی را فراهم سازد.
دایسروت استاد دانشگاه استنفورد، هگمان استاد بیوفیزیک دانشگاه هومبولت برلین و ناگل استاد فیزیولوژی گیاهی دانشگاه وورتسبورگ است. پژوهش های این افراد از شناسایی سازوکارهای حساس به نور در جلبک ها آغاز شد و به توسعه ابزارهایی انجامید که محققان با استفاده از آنها می توانند نقش گروه های معینی از نورون ها را در رفتار و عملکرد مغز بررسی نمایند. اهمیت این خاصیت در داروسازی آشکار می شود، به جهت اینکه دو صورت آینه ای یک ترکیب امکان دارد آثار زیستی متفاوتی داشته باشند.
منبع: javidsho.ir
این پست جاوید شو را پسندیدید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب