پژوهشی تازه در مورد بازتعریف مادری در سایه تحولات اجتماعی
مادری، دیگر فقط یک نقش سنتی نیست
جاوید شو: پژوهشگران در مطالعه ای تازه، تجربه مادران را درباره ی نقش مادری واکاوی کرده اند؛ نقشی که امروز دیگر محدود به تعریف های سنتی گذشته نیست و درحال باز تعریف است.
به گزارش جاوید شو به نقل از ایسنا، خانواده در دهه های اخیر دستخوش تغییرات عمیقی شده است. ساختار سنتی که در آن نقش ها از پیش تعیین شده و کم تغییر بودند، امروز جای خودرا به الگوهای متنوع تری داده است. زنان، خصوصاً در شهرهای بزرگ، بالاتر از گذشته در آموزش عالی، بازار کار و کارهای اجتماعی حضور دارند. همین حضور گسترده تر، تصویر آنان از خود و نقش هایشان را هم تغییر داده است. دراین میان، نقش مادری که زمانی بیشتر در چارچوبی ثابت و سنتی تعریف می شد، حالا به یک پروسه پویا و درحال تحول تبدیل گشته است. زنان امروز تلاش می کنند میان خواسته های فردی، اهداف شغلی و مسئولیت های خانوادگی تعادل برقرار کنند؛ تعادلی که همیشه ساده و بی چالش نیست.
از سوی دیگر، شاخصهای جمعیتی هم نشان دهنده این تغییرات هستند. در بسیار یاز مناطق کشور میزان فرزندآوری در سالیان اخیر کاسته شده و افزایش سن ازدواج دختران، بالا رفتن سن مادران در اولین تولد و افزایش آمار طلاق مشاهده می شود. همزمان، سهم زنان در تحصیلات دانشگاهی و کارهای اقتصادی رشد کرده است. این تحولات نشان داده است که نگرش به خانواده و مادری درحال تعریف مجدد است. با این وجود، با وجود اهمیت این تغییرات، پژوهش های اندکی بطور مشخص به تجربه زیسته مادران پرداخته اند. همین خلأ پژوهشی، ضرورت انجام مطالعه ای دقیق در این مورد را برجسته می کند.
در همین راستا، معصومه کرم زاده طولارود از گروه جامعه شناسی و علوم اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، بهمراه یکی از همکاران دانشگاهی خود و با همکاری دانشگاه گیلان، پژوهشی درباره ی تحولات نگرشی زنان نسبت به نقش های مادری در بین مادران انجام داده اند. این تحقیق که بر تغییر نگاه زنان به مادری و تعریف مجدد این نقش تمرکز دارد، کوشیده است تصویری روشن از تجربه های جدید مادران عرضه نماید و نشان دهد مادری امروز چه ابعاد تازه ای پیدا کرده است.
روش این پژوهش کیفی بوده است، یعنی محققان بجای استفاده از پرسشنامه های آماری گسترده، به سراغ گفت وگوهای عمیق با خود زنان رفته اند. بدین منظور از مشارکت ۲۵ نفر از زنان شهر رشت بهره گرفته شده است. داده های به دست آمده سپس با روش «تحلیل مضمون» بررسی شدند؛ روشی که در آن پژوهشگر با مرور دقیق گفته ها، الگوها و مفاهیم اصلی را استخراج می کند.
یافته های این مطالعه علمی نشان می دهند که نگرش مادران رشتی به مادری، ابعاد تازه ای پیدا کرده است. مفاهیمی مانند «مادری جبرانی»، «مادری مشارکتی»، «مادری انتخابی و اکتسابی» و «مادری شبکه ای» در سخنان آنان برجسته بوده است. بعنوان مثال، برخی زنان مادری را راهی برای جبران محرومیت های قبل از ازدواج یا دوران زندگی مشترک می دانند. گروهی دیگر بر تقسیم مسئولیت های خانه و مراقبت از کودک با همسر تاکید دارند که از آن با عنوان مادری مشارکتی یاد شده است. همین طور توجه به عواطف و احساسات زنانه، اهمیت دادن به اوقات فراغت و کوشش برای حفظ هویت فردی، از دیگر مضامین مهم در تجربه این مادران بوده است.
پژوهش نشان داده است که ارزش های زنان دیگر تنها از مسیر مادری سنتی تعریف نمی گردد. آنان در کنار مادر بودن، به دنبال همسری برابر، استقلال نسبی اقتصادی، مشارکت اجتماعی و حفظ تمایز فردی خود هستند. درواقع، هرچند بازهم نقش مادری برایشان اهمیت دارد، اما می کوشند آنرا با سایر ابعاد زندگی هماهنگ کنند. چالش «تضاد کار و خانه» بازهم برای خیلی از آنان وجود دارد، اما با کاهش تعداد فرزندان، استفاده از شبکه های حمایتی زنانه و گفت و گو با همسران، تلاش می کنند این فشار را مدیریت کنند.
نکته مهم دیگر، تشکیل شبکه های زنانه و مادرانه است. زنان با حاضرشدن در جمع های دوستانه یا گروههای اجتماعی، تجربه های خودرا با یکدیگر به اشتراک می گذارند و از این طریق سرمایه اجتماعی و فرهنگی خودرا می افزایند. این ارتباط ها به آنان کمک می نماید احساس تنهایی کمتری داشته باشند و راهکارهای عملی برای حل مسایل روزمره پیدا کنند. همین طور اشتغال رسمی یا غیررسمی، از کار دولتی گرفته تا فعالیت در بازار سنتی یا کار در منزل، به افزایش استقلال مالی آنان کمک کرده و بر نگاهشان به مادری اثر گذاشته است. در مجموع، مادری برای این زنان مفهومی چندبعدی شده است؛ مفهومی که هم خانواده را در بر می گیرد و هم رشد فردی را.
مقاله علمی پژوهشی گرفته شده از این مطالعه در فصلنامه «مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران» وابسته به موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران انتشار یافته است.
بطور خلاصه، در خیلی یاز مناطق کشور میزان فرزندآوری در سالیان اخیر کاسته شده و بالا رفتن سن ازدواج دختران، بالا رفتن سن مادران در نخستین تولد و افزایش آمار طلاق مشاهده می شود. این ارتباط ها به آنان کمک می نماید احساس تنهایی کمتری داشته باشند و راهکارهای عملی برای حل مسائل روزمره پیدا کنند. مقاله علمی پژوهشی گرفته شده از این مطالعه در فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران وابسته به موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران انتشار یافته است.
این پست جاوید شو را پسندیدید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب